Madrid sistemiyle yurt dışında marka tescili: temel bilgiler

Marka koruması ülkeseldir

Türkiye'de tescil ettirdiğiniz marka, Türkiye sınırları içinde koruma sağlar. Ürünlerinizi yurt dışında satmaya, orada bayilik vermeye ya da e-ticaretle başka ülkelerdeki müşterilere ulaşmaya başladığınızda, markanızın o ülkelerde de korunup korunmadığını düşünmeniz gerekir.

Her ülkede ayrı ayrı ulusal başvuru yapmak mümkündür. Ancak bu yol; farklı dillerde evrak, farklı vekiller ve farklı süreç takvimleri demektir. Madrid sistemi, bu yükü azaltmak için tasarlanmış uluslararası bir tescil düzenidir. Türkiye de bu sisteme taraftır.

Yurt dışında koruma planlamanın bir başka nedeni, bazı ülkelerde markayı ilk başvuranın önemli bir avantaja sahip olmasıdır. Ürünleriniz bir ülkede satılmaya başlamadan önce, oradaki bir distribütörün ya da üçüncü bir kişinin aynı markayı kendi adına başvuruya konu etmesi mümkündür. Böyle bir durumda haklarınızı geri almak zaman ve emek gerektirebilir. Bu nedenle yurt dışı satış planı netleştiğinde, marka korumasını da aynı takvimde düşünmek yararlı olur.

Madrid sistemi nasıl işler?

Madrid sistemi, Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) tarafından yönetilir. Başvuru doğrudan WIPO'ya değil, başvuru sahibinin bağlı olduğu ülkenin ofisi, yani menşe ofis aracılığıyla yapılır. Türkiye'deki bir işletme için menşe ofis TÜRKPATENT'tir.

Süreç ana hatlarıyla şöyle ilerler:

• Türkiye'de bir marka başvurusu ya da tescili bulunur; buna temel başvuru veya temel tescil denir.
• Uluslararası başvuru, bu temel kayda dayanarak menşe ofis olan TÜRKPATENT üzerinden yapılır.
• Başvuruda koruma istenen ülkeler ya da bölgesel ofisler belirlenir; buna belirleme (designation) denir.
• Menşe ofis başvuruyu WIPO'ya iletir; WIPO şekli inceleme yapar ve uluslararası tescili kayda alır.
• Belirlenen her ülkenin ofisi, markayı kendi mevzuatına göre inceler ve koruma verip vermeyeceğine karar verir.

Temel başvuruya bağlılık

Madrid sisteminin bilinmesi gereken en önemli özelliklerinden biri, uluslararası tescilin belirli bir süre boyunca temel başvuruya ya da tescile bağlı olmasıdır. Uluslararası tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde Türkiye'deki temel kayıt reddedilir, iptal edilir ya da kapsamı daraltılırsa, uluslararası tescil de aynı ölçüde etkilenir. Bu beş yıllık süre geçtikten sonra uluslararası tescil temel kayıttan bağımsız hâle gelir.

Bu nedenle Madrid başvurusu yapmadan önce Türkiye'deki temel kaydın sağlam olup olmadığı dikkatle değerlendirilmelidir. Temel başvuru henüz yayım aşamasındaysa ve itiraz riski taşıyorsa, bu riskin uluslararası tescile de yansıyabileceği unutulmamalıdır.

Uluslararası tescilin kapsamı da temel kaydın kapsamını aşamaz. Türkiye'de yalnız 25. sınıfta tescilli bir marka için, Madrid başvurusunda 18. sınıfı eklemek mümkün değildir. Yurt dışı planlarınız varsa, bunu Türkiye başvurusu sırasında sınıf seçiminde de göz önünde bulundurmak yararlı olur.

Madrid sisteminin bir avantajı da sonradan genişlemedir. Uluslararası tescil yapıldıktan sonra, ilk başvuruda belirlenmeyen yeni ülkeler için sonraki belirleme yapılabilir. Böylece ihracat planı adım adım genişlerken koruma da aynı tempoda genişletilebilir. Yine de her yeni ülke için o ülkenin incelemesi ayrıca yapılır ve önceki markalar açısından ayrı bir değerlendirme gerekir.

Bir başka planlama konusu dildir. Markanızın adı bazı ülkelerde olumsuz ya da istenmeyen bir anlam taşıyabilir, yerel dilde zor okunabilir ya da o ülkede yaygın kullanılan bir kelimeye çok benzeyebilir. Bu tür durumlar hem tescil incelemesini hem de pazardaki başarıyı etkileyebilir. Hedef ülkelerdeki iş ortaklarımız, başvuru öncesinde adın yerel algısı hakkında da kısa bir görüş verebilir.

Ülkelerin kendi incelemesi

Uluslararası tescil, belirlenen her ülkede otomatik koruma anlamına gelmez. Her ülkenin ofisi markayı kendi kurallarına göre inceler. Bir ülke, kendi sicilindeki önceki bir markaya benzerlik ya da ayırt edicilik eksikliği gibi gerekçelerle korumayı reddedebilir. Bu ret, Madrid sisteminde geçici ret bildirimi biçiminde WIPO aracılığıyla iletilir.

Böyle bir bildirime yanıt vermek çoğunlukla ilgili ülkenin yerel kurallarına göre ve o ülkede yetkili bir vekil aracılığıyla yapılır. Yanıt süreleri ve usulleri ülkeden ülkeye değişir. Büromuz bu aşamada yurt dışındaki iş ortaklarıyla birlikte çalışır ve süreci sizin adınıza koordine eder.

Bu nedenle başvurudan önce, hedef ülkelerde benzer marka olup olmadığına dair bir ön araştırma yapılması önerilir. Ön araştırma sonucu kesin bir öngörü sağlamaz, ama sürprizleri azaltır.

Uluslararası tescilde yapılan devir, unvan ya da adres değişikliği gibi işlemler de WIPO üzerinden tek bir kayıtla yürütülebilir. Bu, birden fazla ülkede ayrı ayrı ulusal kaydı olan işletmelere göre önemli bir kolaylıktır. Ancak bazı ülkeler, bu tür değişikliklerin kendi sicillerinde de etkili olması için ek belge isteyebilir; bu ayrıntılar ülkeden ülkeye değişir.

Madrid ile ulusal başvuru arasında seçim

Madrid sistemi her durumda en uygun yol olmayabilir. Hangi yolun seçileceği; hedef ülke sayısına, o ülkelerin sisteme taraf olup olmamasına, sınıf kapsamına ve temel kaydın durumuna göre değişir. Genel olarak şu noktalar değerlendirilir:

• Hedef ülkelerin Madrid sistemine taraf olup olmadığı.
• Koruma istenen ülke sayısı; birkaç ülke için ulusal başvuru da makul olabilir.
• Türkiye'deki temel kaydın itiraz ya da iptal riski taşıyıp taşımadığı.
• Yurt dışında temel kayıttan farklı bir mal ve hizmet listesine ihtiyaç olup olmadığı.
• Yenileme ve devir gibi sonraki işlemlerin tek merkezden yürütülmesinin sağlayacağı kolaylık.

Ücretler ve yenileme

Madrid başvurusunda ücretler; WIPO'ya ödenen temel ücret, belirlenen ülkelere göre değişen ücretler ve menşe ofis ücretinden oluşur. Ücretler ülke seçimine ve sınıf sayısına göre değiştiği için sabit bir rakam vermek yanıltıcı olur. Başvurudan önce güncel WIPO ücret tablosu ve güncel TÜRKPATENT tarifesi üzerinden size özel bir hesap çıkarıyoruz; buna büromuzun hizmet bedeli ayrıca eklenir.

Uluslararası tescilin yenilemesi de WIPO üzerinden, tek bir işlemle ve belirlenen ülkeler için birlikte yapılabilir. Yenileme tarihlerinin takibi, Türkiye'deki markalarınızda olduğu gibi büromuzun süre takviminde yer alır.

Yurt dışına açılmayı düşünüyorsanız, ilk adım olarak Türkiye'deki marka portföyünüzü gözden geçirmenizi öneririz. Temel kaydın kapsamı, yurt dışı korumanızın sınırlarını belirler.

Başvuru hazırlığında genellikle şu bilgi ve belgelere ihtiyaç duyulur: Türkiye'deki temel başvurunun ya da tescilin numarası, başvuru sahibinin güncel unvan ve adres bilgileri, koruma istenen ülkelerin listesi, bu ülkeler için mal ve hizmet listesi ve logolu markalarda temel kayıtla aynı görsel. Bazı ülkeler, kullanım niyetine ilişkin beyan gibi ek şartlar arayabilir; büromuz bu şartları başvurudan önce sizinle paylaşır.

Yurt dışı tescil tamamlandıktan sonra da izleme ihtiyacı devam eder. Türkiye'de olduğu gibi diğer ülkelerde de benzer başvurulara itiraz etmek için belirli süreler vardır ve bu süreler ülkeden ülkeye değişir. Hangi ülkelerde izleme yapılacağı, pazardaki varlığınıza ve risk algınıza göre belirlenir; büromuz bu konuda iş ortaklarıyla birlikte size uygun bir kapsam önerir.