Şekil markası ve Viyana sınıflandırması: logonuz nasıl kodlanır?

Kelime markası, şekil markası, birleşik marka

Marka başvurusu yaparken ilk karar, markanın hangi biçimde korunacağıdır. Yalnızca bir addan oluşan, özel bir yazı karakteri ya da renk taşımayan marka genellikle kelime markası olarak anılır. Yalnızca bir simgeden oluşan marka şekil markasıdır. Uygulamada en sık görülen ise bir ad ile bir şekil unsurunun bir arada kullanıldığı birleşik markadır.

Örneğin Linesta adlı bir aydınlatma firması, adını sade harflerle tescil ettirebilir; ya da adı, özgün bir yazı karakteri ve yanındaki geometrik simgeyle birlikte logo olarak başvuruya konu edebilir. Bu iki tercih, korumanın kapsamını ve ileride yapılacak benzerlik değerlendirmesini farklı biçimlerde etkiler.

Hangi yolun daha uygun olduğu, markanın nasıl kullanıldığına ve ayırt edici gücünün nereden geldiğine bağlıdır. Bu yüzden başvurudan önce vekilinizle hem adı hem logoyu birlikte değerlendirmeniz yararlı olur.

Kelime markasında koruma, adın kendisine odaklanır; ad hangi yazı karakteriyle ya da hangi renkte yazılırsa yazılsın, tescil kapsamındaki mal ve hizmetlerde aynı ada dayanılabilir. Birleşik markada ise koruma, ad ile şeklin birlikte oluşturduğu görünüme dayanır. Bazı işletmeler bu nedenle hem adı tek başına hem de logoyu ayrı ayrı başvuruya konu eder. Bu tercih maliyeti artırır ama korumayı farklı açılardan güçlendirebilir; hangisinin gerekli olduğu işletmenin ihtiyacına göre değerlendirilir.

Viyana sınıflandırması nedir?

Nice sınıflandırması mal ve hizmetleri gruplar; Viyana sınıflandırması ise markalardaki şekil unsurlarını. Uluslararası bir anlaşmaya dayanan bu sistem, logolarda yer alan figürleri (yıldız, çiçek, hayvan, insan, geometrik şekil, harf biçimi gibi) hiyerarşik kodlarla tanımlar.

Sistem üç düzeyden oluşur: en genel düzey kategorilerdir, bunların altında bölümler, onların altında da kesimler yer alır. Kod, bu üç düzeyin numaralarının noktalarla birleştirilmesiyle yazılır. Böylece örneğin bir yıldız figürü, gök cisimleri kategorisi altında, yıldız bölümünde ve yıldızın biçimine göre belirli bir kesimde tanımlanır.

Viyana kodları, markaların görsel unsurlarına göre aranabilmesini sağlar. Bir logo yalnız harflerle aranamaz; ama içerdiği şekil kodlarıyla benzer logolar bulunabilir. TÜRKPATENT de başvurulardaki şekil unsurlarını bu sisteme göre kodlar.

Başvuru sahibinin kendi logosu için uygun kodları bilmesi zorunlu değildir; ancak kodların ne olduğunu bilmek, hem benzer logo araştırmasında hem de izlemede işe yarar. Başvurudan önce logonuzun hangi kodlara girebileceğini görmek, aynı figürü taşıyan önceki markaları bulmanızı kolaylaştırır. Büromuz ön araştırma aşamasında logonuz için olası Viyana kodlarını belirler ve bu kodlarla bir görsel tarama yapar.

Bir logoya hangi kodlar verilir?

Bir logo birden fazla şekil unsuru içeriyorsa, her unsur için ayrı kod verilebilir. Örneğin bir başak demeti ile daire içine alınmış harflerden oluşan bir logo için hem bitki unsurlarına hem de geometrik çerçeveye ilişkin kodlar söz konusu olabilir.

Kodlama yaparken dikkat edilen genel noktalar şunlardır:

• Logodaki baskın ve dikkat çeken unsur mutlaka kodlanır.
• Harflerin özel biçimde stilize edildiği durumlarda, yazı unsurlarına ilişkin kodlar da gündeme gelebilir.
• Renk tek başına bir şekil unsuru değildir, ancak logo renkli başvurulduğunda renk de başvurunun bir parçası hâline gelir.
• Arka planda kalan, süs niteliğindeki çizgiler ile ana figür birbirinden ayrı değerlendirilir.
• Aynı figürün farklı çizimleri (örneğin gerçekçi bir aslan ile çok sade bir aslan silüeti) aynı bölümde yer alabilir.

Logo başvurusunda dikkat edilecekler

Logo başvurusu yapılırken başvuruya eklenen görsel, korumanın kendisidir. Tescilden sonra logoda yapacağınız esaslı değişiklikler, eski tescilin kapsamında kalmayabilir. Bu nedenle başvuruyu, logonun kesinleşmiş hâliyle yapmak önemlidir.

Siyah-beyaz başvuru ile renkli başvuru arasındaki tercih de dikkatle yapılmalıdır. Renkli başvuru, belirli bir renk düzenini kayıt altına alır; siyah-beyaz başvuru ise şekli renkten bağımsız olarak ortaya koyar. Hangisinin işletmeniz için daha uygun olduğu, logonuzu nasıl kullandığınıza ve renklerin ayırt edicilikteki payına bağlıdır.

Görselin net, yüksek çözünürlüklü ve gereksiz unsurlardan arındırılmış olması da önemlidir. Ürün fotoğrafı, ambalaj görüntüsü ya da logonun bir tabela üzerindeki fotoğrafı yerine, logonun temiz bir dosyası kullanılmalıdır.

Logoda yer alan kelime unsurları da ayrıca düşünülmelidir. Logonun içinde sektörü tanımlayan kelimeler (örneğin mobilya, kafe ya da tekstil) bulunuyorsa, bu kelimeler tek başına ayırt edici sayılmayabilir. Koruma daha çok markanın özgün kısmına, yani adına ve şekil unsuruna dayanır. Logoyu tasarlatırken tasarımcıyla bu ayrımı konuşmak, tescil sürecini kolaylaştırabilir.

Görsel benzerlik nasıl izlenir?

Kelime izleme, adların harf ve okunuş benzerliğine dayanır. Logolu markalarda ise görsel benzerliği izlemek için iki yöntem birlikte kullanılabilir: Viyana kodlarının kesişmesi ve görüntünün kendisinin karşılaştırılması.

Büromuzun izleme yazılımı, bültende yer alan logolu başvuruların Viyana kodlarını müvekkil logolarının kodlarıyla karşılaştırır. Ortak kod sayısı ne kadar fazlaysa ve kodlar ne kadar ayrıntılı düzeyde eşleşiyorsa, görsel benzerlik ihtimali o kadar dikkat çekici hâle gelir. Buna ek olarak logonun genel görünümünü özetleyen basit bir görüntü karşılaştırması yapılır.

Bu iki yöntem de yalnızca bir ön elemedir. Aynı Viyana kodunu taşıyan iki logo, gözle bakıldığında birbirinden çok farklı olabilir. Bu nedenle görsel eşleşmeler de vekil tarafından yan yana incelenir; müvekkile ancak bu incelemeden sonra iletilir.

Görsel benzerlikte, yalnız birebir kopyalar değil, ilham alınmış ve aynı izlenimi bırakan logolar da önemlidir. Örneğin harflerin aynı geometrik çerçeveye yerleştirilmesi, aynı figürün ayna görüntüsünün kullanılması ya da renk düzeninin taklit edilmesi, adlar farklı olsa bile tüketicide bir bağlantı izlenimi uyandırabilir. Vekil incelemesinde bu tür ayrıntılar özellikle değerlendirilir.

Kelime ve şekil birlikte değerlendirilir

Birleşik markalarda benzerlik değerlendirmesi, markanın bütün olarak bıraktığı izlenime göre yapılır. Bazı durumlarda kelime unsuru baskındır ve tüketici markayı adıyla hatırlar; bazı durumlarda ise şekil unsuru öne çıkar. Hangi unsurun baskın olduğu, değerlendirmenin sonucunu doğrudan etkileyebilir.

Bu nedenle izleme yaparken yalnız ad benzerliğine ya da yalnız logo benzerliğine bakmak eksik kalabilir. Örneğin Kayrova adlı bir markanın logosunda belirgin bir geyik boynuzu figürü bulunsun. Bültende tamamen farklı adlı ama çok benzer bir boynuz figürü taşıyan bir başvuru çıkabilir. Bu başvuru, ad taramasında hiç görünmeyebilir; ancak görsel tarama sayesinde fark edilebilir.

Logonuzu yıllar içinde yenilediyseniz, eski ve yeni logonun ayrı ayrı korunup korunmadığını da kontrol etmek gerekir. Tescil, başvuruda yer alan görsele bağlıdır; günlük kullanımda eski logo tamamen bırakıldıysa, yeni logo için ayrı bir başvuru gündeme gelebilir. Kullanım ile tescil arasındaki uyum, ileride kullanmama savunması gibi konularda da önem taşır.

Logonuzun koruma kapsamını ve izleme ihtiyacını vekilinizle konuşurken şu sorular yol gösterici olur:

• Müşterilerim markamı daha çok adından mı, simgesinden mi tanıyor?
• Logomun kesinleşmiş ve uzun süre kullanılacak bir hâli var mı?
• Simgeyi ad olmadan da tek başına kullanıyor muyum?
• Logom için hangi Viyana kodları uygun görünüyor?